maxim februari

c.v.

Kort en zakelijk

Maxim Februari (schrijversnaam van dr.mr. Max Drenth) is schrijver en rechtsfilosoof. Hij schreef meermaals bekroonde romans, schreef tien jaar lang een column in de Volkskrant en sinds 2010 in NRC, was lid van de Dutch Expert Group on Aviation Safety, was betrokken bij de SyRI-rechtszaak tegen de Staat der Nederlanden rondom profilering van burgers. In 2023 publiceerde hij het essay Doe zelf normaal, over de onverwachte effecten van datagedreven bestuur op de democratie en de rechtsstaat. In 2020 werd hem de P.C. Hooftprijs toegekend voor zijn literaire oeuvre.

Lang en romantisch

Maxim Februari ...
werkte in een limonadefabriek, op een kalkoenenfarm, in de katoenvelden, was nachtportier in een hotel, werkte als junior consultant voor een organisatieadviesbureau, debuteerde in 1989 met een roman die in 1990 werd bekroond met de Multatuliprijs, versloeg het Holland Festival voor de Haagsche Post, schreef recensies over toneel, promoveerde in de filosofie aan de Universiteit in Tilburg met een proefschrift over economische rationaliteit, vertaalde een pilot voor een televisieserie waarin honden de hoofdrol speelden, gaf lezingen over literatuur en kunst, doceerde vier jaar lang rechtsfilosofie aan de universiteit in Nijmegen, schreef recensies-over-recensies voor het kunstkatern van de Volkskrant, gaf maatschappelijke lezingen voor alle organisaties in Nederland (van de Vereniging Gasturbines tot de Landelijke Strijdkrachten), was opinie columnist, schreef een bestseller over leesclubs, was jarenlang overheidsadviseur op het gebied van industriële veiligheid, stelde de Canon van Nederland op, was lid van een staatscommissie die zich boog over het gedrag van bestuurders in de semi-publieke sector, ontwikkelde een gedragscode voor commissies van toezicht in penitentiaire inrichtingen, schreef een roman over een keynote speaker met verstand van data, was gastschrijver aan twee universiteiten, was Zomergast, was gasthoofdredacteur voor diverse media, was partij in de baanbrekende SyRI-rechtszaak tegen de Staat der Nederlanden, sprak op de Colombiaanse televisie over transseksualiteit, opende de boekenbeurs in Taiwan met een speech over de democratie, raakte betrokken bij een Weens vertaalcollectief, publiceerde een essay over de invloed van technologie op de democratische rechtsstaat, werd vertaald in het Turks, Spaans, Engels, Deens en vreemd genoeg nooit in het Duits;

hield de Multatulilezing, de Van der Leeuwlezing, de Annie Romeinlezing, de Arondeuslezing, de Kousbroeklezing, de Godwinlezing, de Abraham Kuyperlezing, de Van Slingelandtlezing, de Huizingalezing;

ontving de Multatuliprijs, de Frans Kellendonkprijs, de Annie Romein Verschoorprijs, de Heldringprijs, de C.C.S. Croneprijs, de P.C. Hooftprijs;

is nog niet klaar.

Serieus en encyclopedisch

Literair werk

Maxim Februari (officiële naam Max Drenth) is schrijver van romans, columns en essays. Centraal in zijn werk staat de onmogelijkheid om de mens uitputtend te beschrijven. Zowel in zijn fictie als in zijn non-fictie benadrukt hij dat je mensen en hun gedrag niet kunt reduceren tot een paar beweegredenen, een aantal data-punten, een homo economicus-model. Er schuilt altijd meer onder de oppervlakte van het handelen, er zijn tegenstrijdigheden en complexe motivaties. De wereld is rijker dan de handboeken vertellen (1) en de werkelijkheid is fundamenteel onvoorspelbaar

(2).

`Ik ben geïnteresseerd in uitgesloten informatie´, zegt hij in een interview naar aanleiding van zijn essay Doe zelf normaal. `Waarom gooi je informatie weg als je naar de wereld kijkt, waar blijft die dan, en wie bepaalt wat je weggooit? Als je iets anders had weggegooid, had je een heel andere kijk op de zaak gehad. Dat voortdurende in een tunnelvisie schieten fascineert me.´ (3)

Loopbaan

Februari debuteerde in 1989 als schrijver bij uitgeverij Querido met de roman De zonen van het uitzicht, waarvoor hij in 1990 de Multatuliprijs ontving. Sinds zijn roman De literaire kring uit 2007 verschijnt zijn literaire werk bij uitgeverij Prometheus.

In 2000, toen hij docent rechtsfilosofie was aan de universiteit in Nijmegen, promoveerde hij bij de vakgroep ethiek in Tilburg op een onderzoek naar de verhouding tussen ethiek en economie. Sindsdien werkt hij zelfstandig als schrijver en als columnist voor achtereenvolgens de Volkskrant en NRC. Naast zijn schrijverschap treedt hij zo nu en dan op als adviseur, meestal op het gebied van digitaal bestuur of industriële veiligheid.

Genres

Het werk van Maxim Februari behoort niet tot een vast genre, het kenmerkt zich door een continu spel met genres en stijlregisters. `Ik ben de genrebaas; iedere week kies ik een narratief verband waarbinnen uw emoties zich bewegen´, zegt hij in de bundel De onbetrouwbare verteller over zijn wekelijkse columns.

Ook in zijn romans kiest hij voor een mix van genres en benaderingen. De literaire kring speelt met de kloof tussen lage en hoge cultuur. Klont combineert de essayistische benadering van de ideeënroman

(4) met de zwier van de Dickensiaanse roman. `Klont snijdt een forse problematiek aan (…), en tegelijk is het boek zowel luchtig als zeer lucide.´(5)

Zijn proefschrift Een pruik van Paardenhaar probeert de verhalende traditie van de continentale filosofie te verzoenen met de analytische benadering van de speltheorie. In andere teksten, bijvoorbeeld in zijn Kousbroeklezing

(6) en het korte verhaal Kind tussen twee culturen

(7), thematiseert hij de tegenstelling tussen alfa- en bèta-cultuur.

Zijn oeuvre is net zo goed een mengelmoes van genres. Er zijn lyrische teksten, zoals een bijdrage van poëzie aan het project Besmette Stad

(8) rondom Paul van Ostaijen. Er zijn beleidsadviezen, zoals Just Culture

(9) en Regels als gestolde ervaring

(10), geschreven als co-auteur van piloot Benno Baksteen, waarvan de gedachten terugkeren in columns en romans.

Thema´s

Het grootste deel van Februari´s oeuvre is verschenen als publicatie in kranten en tijdschriften of afzonderlijk als lezing, essay, bespreking; de boeken weerspiegelen de thematiek van dat losse werk. Daarbij valt geen duidelijke scheidslijn te trekken tussen fictie en non-fictie, net zomin als er een wezenlijk verschil is tussen het proza en de deelname aan het publieke debat. `Bij de paradoxale figuur van Februari zijn mediastem en romanstem, denk ik

, niet te onderscheiden.´(11) De thema´s kolken over de scheidslijn heen en de teksten zijn steeds meerstemmig.

Pracht en recht

In zijn romandebuut De zonen van het uitzicht bezingt Februari kunst en schoonheid als kern van het bestaan; het thema komt terug in Slechte kunst, de Huizingalezing uit 2020, en het is uitgangspunt geweest van Februari´s deelname aan programma

Zomergasten

in 2019.(12) Ook in korte teksten, zoals in het verhaal Razernij, staat schoonheid centraal. Vooral de verhouding tussen pracht en recht, tussen kunst en moraal, duikt steeds weer op in het werk. Als kunsthistoricus is Februari in 1986 afgestudeerd op een verhandeling over kunst en engagement.

Literaire cultuur

De literaire kring, een roman over een leesclub met geheimen, is door de kritiek wel beschreven

als een vorm van `geëngageerde literatuur die het braakliggende terrein van de publieke ruimte opnieuw wil cultiveren´.(13) Het boek beschrijft het tekortschietend verantwoordelijkheidsbesef van de culturele en maatschappelijke elite. Tegelijk is het een luchthartig spel met de verschillen tussen culturen: tussen bijvoorbeeld het als universeel beschouwd `mannelijke´ proza en het als anekdotisch beschouwd `vrouwelijke´ proza.

Rond de tijd van verschijnen laaide de discussie op over beperkte thematiek van vrouwen. Met name vrouwelijke schrijvers, zoals de vrouwelijke juryvoorzitter van de Orange Broadband Prize for Fiction, verweten andere vrouwelijke schrijvers triviale onderwerpen te kiezen. Februari reageerde in 2009 op de discussie in een Volkskrant-column.

`Een criticus schreef dat vrouwen, als ze willen dat hun literaire werk in aanzien wint, vooral afstand moeten nemen van hun eigen leven `en ontsnappen aan hun eigen geslacht´. Ontsnappen aan het eigen geslacht! Jawel, dat was de toverspreuk. Natuurlijk! En dat gingen alle vrouwen met ambities in de literaire wereld dan ook meteen doen. Ik zelf wist niet precies waar ik moest beginnen, maar sommige vrouwen die ik ken stonden er iedere ochtend een half uur eerder voor op.´(14)

Sekse

In 2013 verscheen het boek De maakbare man, waarin Februari schreef over zijn transitie van vrouw naar man en over de geslachtsaanpassende behandeling waarmee hij in 2012 was begonnen. Al in zijn debuut uit 1989 had hij voorzichtig naar zijn transseksualiteit verwezen door de verteller afwisselend als vrouw en als man te presenteren. De maakbare man is niet geschreven als een persoonlijk verslag van een leven, maar als service aan de lezer die meer over lichamelijke, maatschappelijke en juridische aspecten van een transitie wil weten. `Februari has created something far more

than a portrait of gender evolution.´(15)

Het boek werd vertaald naar het Engels, Turks en Colombiaans Spaans.

Rationaliteitskritiek

De mens is een complex wezen en mensen hebben vele motieven voor hun handelen: de verschillende motieven en eisen komen soms onderling in botsing. In zijn proefschrift Een pruik van paardenhaar & Over het lezen van een boek onderzocht Februari de `Onmogelijkheid van de Paretiaanse liberaal´, de onmogelijkheid om economische rationaliteit en liberale vrijheid met elkaar te verzoenen.

Uitgangspunt was de beroemde speltheoretische casus van Lady Chatterley´s Lover, waarmee de econoom Amartya Sen had aangetoond dat je niet vanwege de eis van economische rationaliteit naar winstmaximalisatie kunt streven en tegelijkertijd je morele, liberale beslissingsbevoegdheid behouden. (16) Februari formuleerde aan de hand van het Prisoners´ Dilemma een kritiek op de gangbare interpretatie van deze onmogelijkheid. Daarnaast bevatte het proefschrift een verhalend gedeelte, dat aansloot bij eigentijdse filosofische noties van het ´zelf´. De promotie vond plaats onder zijn eigen naam (Drenth) en onder zijn schrijversnaam (Februari). Het boek belandde op de shortlist van de Gouden Uil Literatuurprijs.

Thema´s uit dit proefschrift komen steeds weer terug in het latere werk; heel expliciet in de Godwinlezing

van 2016 (17), waar wordt verwezen naar Amartya Sen en diens artikel Rational Fools

. (18)

Kennis en informatie

Nieuwe technologie en de vertaling van de wereld in digitale data staan centraal in de roman Klont (2017) en het essay Doe zelf normaal (2023). Als de mensheid zichzelf aanstuurt met behulp van datatechnologie, heeft dat gevolgen voor het samenleven, voor het recht en de democratie, en ook voor de manier waarop kennis wordt geproduceerd en wetenschap bedreven. Over die laatste ontwikkeling gaat Campusroman, een mix van verhaal en essay, in 2021 geschreven als gastschrijver aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.
Klont en Campusroman laten beide zien hoe lastig het gesprek over dit soort urgente onderwerpen valt aan te slingeren: de protagonisten doen hun best iedereen enthousiast te krijgen voor de opgaven van de moderne wereld, maar ze verliezen het pleit jammerlijk.

Uiteindelijk verzet de realiteit zich zelf het meest effectief tegen de pogingen van de mens om haar in data en regels vast te leggen en daarmee te controleren. `Het denken blijft een vrij beperkte bezigheid´, zei Februari in 2018 in een interview. `En waar het intellect ophoudt, daar begint de rest´. (19)

Noten:
(1) M. Drenth en M. Februari, Een pruik van Paardenhaar & Over het lezen van een boek, Querido, 2000, p 124
(2) `De wereld is fundamenteel onvoorspelbaar´, uitgangspunten adviescollege Degas
(3) Vera Spaans, `Mensen zien alleen de buitenkant´, Het Parool, 18 februari 2023, pagina 24
(4) Marc van Oostendorp, ´Het eerste kwart, Maxim Februari, Klont´, las!, 7 september, 2024
(5) Fabian Stolk, ´Maxim Februari, Klont´, klassequaboeken.blogspot, 5 januari 2018
(6) Maxim Februari, `Alfa; Auto´s, bèta´s en technologiekritiek´, De Gids, 2014, nummer 3,
(7) Maxim Februari, `Kind tussen twee culturen´, de Volkskrant, 26 juli 2019,
(8) Maxim Februari, `De afspraak´, in: Anna Eble, Marleen Nagtegaal e.a. (red), De Aftocht, Pelckmans, 2022, pp. 115-118,
(9) Benno Baksteen en Max Drenth, Just Culture - Stappenplan (petro)chemie 2018
(10) Benno Baksteen en Max Drenth, Regels als gestolde ervaring
(11) Daan Rutten, `Daniël Rovers, De figuur in het tapijt. Op zoek naar zes auteurs´, Platform Boekbeoordelingen Tijdschrift voor Nederlandse taal en Letterkunde, Jaargang 130, 15 februari, 2014
(12) Arjen Fortuyn, `In weldadige hoeveelheden stort Maxim Februari schoonheid over de kijker uit´, NRC, 19 augustus 2019; Sarah van Binsbergen, `Met betoverende fragmenten brak Maxim Februari in Zomergasten een lans voor de schoonheid als tegengif voor doorgeslagen data-drift´, Hard//hoofd, 19 augustus 2019
(13) Thomas Vaessens geciteerd in Ben de Bruyn & Pieter Verstraeten, `De revanche van de populaire cultuur
Literatuur, nieuwe media en smaak´, Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 128, 2012, p 164
(14) M. Februari, `Alsof mannen kunnen schrijven´, de Volkskrant, 23 mei 2009
(15) Steven Levingston, `How to talk to a transsexual´, The Washington Post, 30 april 2015
(16) Amartya Sen bespreekt `The Case of Lady Chatterley´s Lover´ in: Collective Choice and Social Welfare, Holden-Day, 1970; zie ook `The Impossibility of a Paretian Liberal´, Journal of Political Economy, 1970
(17) Maxim Februari, `De datahonger van staten en bedrijven zet veel meer op het spel dan uw privacy alleen´, Godwinlezing, De Correspondent, 16 augustus 2019
(18) Amartya K. Sen, `Rational Fools: A Critique of the Behavioral Foundations of Economic Theory´, Philosophy & Public Affairs, Vol. 6, No. 4, zomer 1977, pp. 317-344
(19) Jaap de Jong en Herman Oevermans, `Er is iets dat heiligheid heet´, Wapenveld, Jaargang 68, nummer 2, april 2018